Nan yon peyi, prezidan an se youn nan figi ki pi enpòtan nan Leta. Souvan, lè moun ap pale de prezidan, yo panse se moun ki gen tout pouvwa nan peyi a. Men, èske se vre ? Ki sa yon prezidan dwe fè? Ki responsablite li genyen devan popilasyon an ? E ki limit pouvwa li ?
Se kesyon sa yo seri « Ki wòl reprezantan nou yo nan gouvènman an ? » ap chèche reponn, nan yon langaj senp, pou ede sitwayen yo pi byen konprann fonksyònman Leta ak responsablite moun yo chwazi oswa nonmen pou dirije peyi a.
Nan yon sistèm demokrasi, prezidan an se chèf Leta. Li reprezante peyi a nan relasyon li ak lòt peyi epi li dwe defann enterè nasyonal yo.
Men, prezidan an pa yon wa. Li pa kapab deside tout bagay pou kont li. Pouvwa li defini epi limite pa Konstitisyon an ak lwa peyi a.
Nan ka Ayiti, Konstitisyon 1987 la bay prezidan an yon seri atribisyon presi. Li se chèf Leta, li asire bon fonksyònman enstitisyon yo epi li reprezante nasyon an nan relasyon entènasyonal yo.
Youn nan bagay ki enpòtan pou sitwayen yo konprann se diferans ki genyen ant prezidan ak gouvènman.
Prezidan an pa sipoze jere tout ministè yo dirèkteman. Gouvènman an, anba direksyon Premye Minis la, responsab pou mennen politik peyi a epi egzekite desizyon Leta yo.
Prezidan an gen yon wòl enpòtan nan oryantasyon jeneral peyi a, men li dwe travay ak lòt enstitisyon yo. Nan yon demokrasi, pouvwa Leta yo separe pou evite yon sèl moun oswa yon sèl enstitisyon konsantre twòp pouvwa nan men li.
Prezidan an dwe mete enterè peyi a anvan enterè pèsonèl, fanmi, pati politik oswa gwoup ki apiye l.
Sa vle di li dwe travay pou ranfòse inite nasyonal la, pwoteje enterè Ayiti nan relasyon entènasyonal yo epi ankouraje respè pou dwa ak libète sitwayen yo.
Yon prezidan pa ta dwe konsidere sèlman moun ki vote pou li. Depi li rive nan tèt Leta, li gen responsablite anvè tout sitwayen, menm moun ki te opoze ak li.
Pouvwa prezidan an pa san limit. Li dwe respekte Konstitisyon an, lwa yo ak prensip demokratik yo.
Se youn nan rezon ki fè gen lòt enstitisyon nan peyi a: Palman an, Pouvwa jidisyè a, Konsèy elektoral la ak lòt enstitisyon ki prevwa nan sistèm Leta a.
Lè yon prezidan aji tankou li se sèl otorite nan peyi a, se pa sèlman yon pwoblèm politik. Sa kapab vin yon pwoblèm demokratik ak enstitisyonèl.
Dirije yon peyi se pa sèlman pran desizyon. Se tou rann kont sou fason yo itilize pouvwa piblik la.
Prezidan an dwe kapab eksplike popilasyon an ki vizyon li genyen pou peyi a, ki rezilta li jwenn ak kijan li sèvi ak pouvwa ak resous Leta mete nan men li.
Sitwayen yo, bò kote pa yo, gen dwa poze kesyon. Yo gen dwa mande ki rezilta yon administrasyon bay, kijan desizyon yo pran epi si aksyon prezidan an respekte lwa peyi a.
Nan diskou politik yo, yo konn bay prezidan an yon wòl ki depase sa yon sèl moun kapab reyalize.
Yon prezidan kapab bay yon direksyon, pwopoze politik, reprezante peyi a epi ankouraje gwo chanjman. Men, devlopman yon peyi mande travay plizyè enstitisyon ansanm, patisipasyon sitwayen yo, yon administrasyon piblik ki fonksyone, yon sistèm jidisyè efikas ak yon ekonomi ki pwodui.
Se poutèt sa, lè nou ap evalye yon prezidan, nou pa ta dwe sèlman mande: « Èske prezidan an bon ? » Nou dwe mande tou: « Èske enstitisyon yo ap fonksyone ? Èske lwa yo respekte ? Èske desizyon yo bay rezilta ? »
Nan yon demokrasi, prezidan an pa mèt peyi a. Li se yon responsab Leta ki resevwa yon manda pou sèvi enterè piblik la.
Konprann wòl prezidan an pèmèt sitwayen yo pi byen konprann sa yo dwe atann de moun ki okipe fonksyon sa a, men tou sa yo pa dwe atann de li.
Paske yon demokrasi solid pa depann sèlman de kalite moun ki prezidan an. Li depann tou de sitwayen ki konnen dwa yo, ki konprann enstitisyon yo epi ki kapab mande kont bay moun ki gen pouvwa.
Se nan sans sa a seri « Ki wòl reprezantan nou yo nan gouvènman an ? » ap chèche pote yon ti limyè sou diferan fonksyon ki egziste nan Leta ayisyen an.
